Özeleştiri yapmak, hatadan ders almak ya da “Acaba bunda benim de bir payım var mı?” diye düşünmek yerine, suçu hep dışımızdaki insanlara yüklüyoruz. Oysa bu yaklaşım ne adaletlidir ne de sağlıklıdır.

Unutmamak gerekir ki hepimiz aynı gemideyiz. Aynı toplumun içinde yaşıyor, aynı havayı soluyor ve benzer sorunlarla yüzleşiyoruz. Yaşanan olumsuzlukların tamamı, içinde bulunduğumuz toplumun bir parçası olarak bizleri de doğrudan ya da dolaylı şekilde ilgilendirir. Bu nedenle çevremizdeki insanları yaptıkları hatalar üzerinden ayıplarken kırk kez düşünmek gerekir. Çünkü bugün başkasında gördüğümüz bir kusur, yarın bizim imtihanımız olabilir.

İnsanları suçlamak ve ayıplamak, belki de en kolay yoldur. Böylece sorumluluktan sıyrılır, kendimizi temize çıkarırız. Peki bu gerçekten doğru bir tavır mıdır? Ayıpladığımız bir durum bir gün bizim de başımıza gelirse ne yaparız? Ya bu dünyada sessiz kaldığımız ya da küçümsediğimiz yanlışlardan dolayı ahirette hesaba çekilirsek? İşte asıl üzerinde durulması gereken soru budur.

Bu hakikati, büyük şair Hafız Şirazi yüzyıllar önce ne güzel dile getirmiştir. Onun dizelerinde, insanın başkasının kusuruyla değil kendi hâliyle meşgul olması gerektiği açıkça vurgulanır. Herkesin kendi amel defterini kendisinin doldurduğu, kimsenin başkasının günahından sorumlu tutulmayacağı güçlü bir şekilde hatırlatılır. İnsanın sonunda ektiğini biçeceği gerçeği, hem ilahi adaletin hem de hayatın değişmez bir kuralıdır.

Nitekim bu anlayış, Kur’an-ı Kerim’de de açıkça ifade edilir. Hiç kimse bir başkasının günahını yüklenmez; herkes kendi hesabından sorguya çekilir. Dünya, ahiretin tarlasıdır. Burada ne ekilirse, orada o biçilir. Dolayısıyla başkalarının kusurunu didiklemek yerine, kendi eylemlerimize bakmak en doğru yoldur.

Bu gerçekler ortadayken, yapılması gereken bellidir: Önce kendimize bakmak. Kendi davranışlarımızı, niyetlerimizi ve amellerimizi sorgulamak. Eğer ahirette güzel bir karşılık almak istiyorsak, bunun tohumlarını burada ekmek zorundayız. Başkalarının hatalarıyla meşgul olmak, akıllı ve bilinçli bir müminin işi değildir. Asıl olgunluk, başkasını ayıplamakta değil; kendini düzeltme gayretinde gizlidir.

Sonuç olarak, insanın en büyük imtihanı yine kendisidir. Kimseyi küçümsemeden, kimseyi ayıplamadan; önce kendi yolumuza, kendi sorumluluklarımıza ve kendi hesabımıza odaklanmak gerekir. Çünkü sonunda herkes, yalnızca kendi ektiğinin karşılığını alacaktır.